بازخوانی زندگی و کارنامه آیتالله طالقانی نیازمند دوری از تصاویر آرمانی و شناخت دقیقتر او به عنوان فرزندی در زمانه خویش است. او روحانیای نواندیش و مبارز بود که با استبداد سیاسی مخالفت میکرد و از عدالت اجتماعی سخن میگفت. طالقانی را نمیتوان با معیارهای فکری امروز یک متفکر دموکرات به معنای مدرن دانست، بلکه آزادی و عدالت در اندیشه او در چارچوب جهانبینی دینی معنا مییافت. سالهای زندان و معاشرت او با طیفهای گوناگون سیاسی از جمله سازمان مجاهدین خلق، بر فضای فکریاش تاثیرگذار بود اما اندیشه او نسخهای از تفکرات آنان نبود. همچنین تاکید او بر مفهوم شورا و مشارکت مردم در اداره امور، یکی از مهمترین وجوه اندیشه سیاسیاش محسوب میشود.
